ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਬੇਰ ਸਾਹਿਬ

ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਬੇਰ ਸਾਹਿਬ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਲੀ ਵੇਈਂ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਅੱਧਾ ਕੁ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਹੈ। ਵੇਈਂ ਇਸ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਪਾਸਿਓਂ ਵਗਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਦਾ ਨਾਂ ਇੱਥੋਂ ਦੀ ਬੇਰੀ ਤੋਂ ਹੀ ਪਿਆ ਹੈ। ਸੰਗਤ ਇੱਥੇ ਬੇਰੀ ਤੇ ਵੇਈਂ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ ਦੇ ਅੱਠ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਸਥਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸਾਖੀਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਵੇਈਂ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹੀਂ ਦਿਨੀਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ ਤੇ ਨਵਾਬ ਦੌਲਤ ਖਾਂ ਲੋਧੀ ਦੇ ਮੋਦੀਖ਼ਾਨੇ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਸੇਵਾ ਦਾ ਹਾਲ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਹੱਟ ਸਾਹਿਬ ਵਾਲੇ ਪੰਨੇ ਉੱਤੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਵਿਹਾਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੀ ਕਿ ਸਵੇਰੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਹੁੰਦਾ, ਫਿਰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਮੋਦੀਖ਼ਾਨੇ ਦੀ ਕਿਰਤ ਵੱਲ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ। ਕਿਰਤ ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਇਕੱਠੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸਨ।

ਰਵਾਇਤ ਹੈ ਕਿ ਇੱਥੇ ਦੀ ਬੇਰੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਦਾਤਣ ਗੱਡ ਕੇ ਲਾਈ ਸੀ। ਭਾਈ ਭਗੀਰਥ ਜੀ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਸਵੇਰੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਲਈ ਦਾਤਣ ਲਿਆਉਂਦੇ ਸਨ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਇਸ ਥਾਂ ਆਪਣੇ ਹੱਥੋਂ ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਬਖਸ਼ੋ। ਇਸ਼ਨਾਨ ਵੇਲੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਹੀ ਦਾਤਣ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਗੱਡ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਦਾਤਣ ਹਰੀ ਹੋ ਕੇ ਬੇਰੀ ਬਣ ਗਈ। ਇਸੇ ਬੇਰੀ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਕਾਰਨ ਇੱਥੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬੇਰ ਸਾਹਿਬ ਬਣਿਆ। ਉਹ ਬੇਰੀ ਅੱਜ ਵੀ ਇੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਸੰਗਤ ਇਸ ਬੇਰੀ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਨਿਗਾਹ ਨਾਲ ਵੇਖਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਮੂਰਤੀ-ਪੂਜਾ ਨਹੀਂ, ਸਿਰਫ਼ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਦਾ ਆਦਰ ਹੈ।

ਸਾਖੀਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਇੱਕ ਦਿਨ ਰੋਜ਼ ਦੇ ਵਿਹਾਰ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਇਸ਼ਨਾਨ ਲਈ ਵੇਈਂ ਵਿੱਚ ਗਏ ਤੇ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਏ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਖੋਜ ਕੀਤੀ, ਜਾਲ ਵੀ ਪਵਾਏ, ਪਰ ਕੁਝ ਪਤਾ ਨਾ ਲੱਗਾ। ਬੇਬੇ ਨਾਨਕੀ ਜੀ ਨੇ ਭਰੋਸਾ ਰੱਖਿਆ ਕਿ ਗੁਰੂ ਜੀ ਸਦਾ ਸਲਾਮਤ ਹਨ। ਤੀਜੇ ਦਿਨ ਗੁਰੂ ਜੀ ਉਸ ਥਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ ਜਿੱਥੇ ਅੱਜ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਸੰਤ ਘਾਟ ਸਾਹਿਬ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ। ਉਸ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਮਗਰੋਂ ਵਾਲੀ ਸਾਖੀ ਸੰਤ ਘਾਟ ਵਾਲੇ ਪੰਨੇ ਉੱਤੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਬੇਰ ਸਾਹਿਬ ਤੇ ਸੰਤ ਘਾਟ ਇੱਕੋ ਵੇਈਂ ਦੀ ਸਾਖੀ ਦੇ ਦੋ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹਨ। ਇੱਕ ਥਾਂ ਤੋਂ ਅਲੋਪ ਤੇ ਦੂਜੀ ਥਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਗਟ, ਦੋਵੇਂ ਥਾਂ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਹਾਲ ਯਾਦ ਕਰਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਮੌਜੂਦਾ ਇਮਾਰਤ ਕਪੂਰਥਲੇ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਜਗਤਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਸਾਰੀ। ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ 25 ਫਰਵਰੀ 1937 ਨੂੰ ਬਾਗੜੀਆਂ ਵਾਲੇ ਭਾਈ ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਰੱਖਿਆ। ਇਮਾਰਤ ਪੂਰੀ ਹੋਈ ਤਾਂ 26 ਜਨਵਰੀ 1941 ਨੂੰ ਪਟਿਆਲੇ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਯਾਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ (EoS)। ਅੱਜ ਵੀ ਇਹ ਇਮਾਰਤ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਵੇਈਂ ਕੰਢੇ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਹੀ ਬੇਰੀ ਤੇ ਵੇਈਂ ਦਾ ਰਾਹ ਖੁੱਲ੍ਹਦਾ ਹੈ।

ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜੋੜੇ ਬਾਹਰ ਉਤਾਰੋ, ਹੱਥ-ਪੈਰ ਧੋ ਲਵੋ ਤੇ ਸਿਰ ਢੱਕ ਲਵੋ। ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਆਓ ਤਾਂ ਬੇਰੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰਿਓ, ਤੇ ਪਿੱਛੇ ਵੇਈਂ ਕੰਢੇ ਵੀ ਹੋ ਆਇਓ। ਸੰਤ ਘਾਟ ਤੇ ਹੱਟ ਸਾਹਿਬ ਵੀ ਨੇੜੇ ਹੀ ਹਨ, ਤੇ ਗੁਰੂ ਕਾ ਬਾਗ਼ ਨਗਰੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੈ। ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਪੁੱਛ ਲੈਣਾ।