ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਸਿਹਰਾ ਸਾਹਿਬ

ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਸਿਹਰਾ ਸਾਹਿਬ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਹ ਅਸਥਾਨ ਪੰਜਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼ ਇਸ ਨੂੰ ਧਰਮਸਾਲ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਵੀ ਆਖਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਕੋਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਨੂੰ ਸਰਾਂ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜਾਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਿਹਰਾ ਸਾਹਿਬ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਥਾਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਕੋਠੜੀ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ। ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ ਦੇ ਅੱਠ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਹ ਵੱਖਰੀ ਥਾਂ ਹੈ। ਇਹ ਪਹਿਲੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਪੰਜਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਜੁੜਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਸੰਗਤ ਵਿਆਹ ਵਾਲੀ ਬਰਾਤ ਦੀ ਰਵਾਇਤ ਚੇਤੇ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਥਾਂ ਆ ਕੇ ਸੰਗਤ ਪੰਜਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਵੀ ਚੇਤੇ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।

ਰਵਾਇਤ ਹੈ ਕਿ (ਛੇਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ) ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਵਿਆਹ ਲਈ ਪਿੰਡ ਡੱਲਾ ਜਾਂਦਿਆਂ ਬਰਾਤ ਇੱਥੇ ਠਹਿਰੀ। ਇੱਥੇ ਹੀ ਲਾੜੇ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਸਿਹਰਾ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ। ਸਿਹਰਾ ਲਾੜੇ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਜਾਂ ਜ਼ਰੀ ਦਾ ਹਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਰਵਾਇਤ ਤੋਂ ਇਸ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦਾ ਨਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਡੱਲਾ ਵਿਖੇ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਮਾਤਾ ਦਮੋਦਰੀ ਜੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਡੱਲਾ ਪਿੰਡ ਕਪੂਰਥਲਾ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਹੈ ਤੇ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਆਪਣੇ ਸੁਪੁੱਤਰ ਦੀ ਬਰਾਤ ਨਾਲ ਇਸ ਰਾਹ ਲੰਘੇ। ਇੱਥੇ ਰਾਤ ਠਹਿਰਨ ਤੇ ਸਿਹਰਾ ਬੰਨ੍ਹਣ ਦੀ ਗੱਲ ਰਵਾਇਤ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਰਵਾਇਤ ਤੋਂ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਕੇਵਲ ਪਹਿਲੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਦੀ ਥਾਂ ਨਹੀਂ। ਪੰਜਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਦੀ ਚਰਨ ਛੋਹ ਵੀ ਇਸ ਨਗਰੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੈ।

ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ੧੬੦੪ ਵਿੱਚ ਇਸ ਰਾਹ ਲੰਘੇ। ਇਹ ਸਾਲ ਕੇਵਲ ਉਸ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਹੀ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੋਰ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਤੀ ਦਾ ਲੇਖਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਵੱਖ ਵੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸਾਲ ਨੂੰ ਰਵਾਇਤ ਵਾਂਗ ਹੀ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੰਨੇ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਹੋਰ ਸਾਲ ਨਹੀਂ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ। ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਥਾਂ ਦੀ ਰਵਾਇਤ ਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਯਾਦ ਹੀ ਮੁੱਖ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਇਹ ਅਸਥਾਨ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਵਿਆਹ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜੁੜਦਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਆਹ ਥਾਂ ਤੇ ਮਿਤੀ ਬਾਰੇ ਸਰੋਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਨ। ਉਹ ਗੱਲ ਇਸ ਪੰਨੇ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਖੋਲ੍ਹੀ ਜਾਂਦੀ। ਸਿਹਰਾ ਸਾਹਿਬ ਕੇਵਲ ਪੰਜਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਤੇ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਬਰਾਤ ਨਾਲ ਯਾਦ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਲੋਕ ਇਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਗਲਤ ਜੋੜ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਗਲਤੀ ਇੱਥੇ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਦੀਆਂ ਸਾਖੀਆਂ ਹੋਰ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜਦੀਆਂ ਹਨ।

ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਥੇ ਇੱਟਾਂ ਦੀ ਚਾਰਦੀਵਾਰੀ ਵਾਲਾ ਅਹਾਤਾ ਹੈ ਤੇ ਅੰਦਰ ਅੱਠਭੁਜੀ ਗੁੰਬਦ ਵਾਲਾ ਕਮਰਾ ਹੈ। ਉਸ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਹੈ ਤੇ ਸੰਗਤ ਇੱਥੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਮਾਰਤ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਵਾਲੀ ਮਿਤੀ ਇਸ ਪੰਨੇ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਲਿਖੀ ਗਈ। ਸਮੇਂ ਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਬਾਰੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਪੁੱਛ ਲੈਣਾ।

ਨੇੜੇ ਕੋਠੜੀ ਸਾਹਿਬ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਵਾਲੀ ਹਿਸਾਬ ਦੀ ਸਾਖੀ ਯਾਦ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ ਦੇ ਹੋਰ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵੀ ਨੇੜੇ-ਤੇੜੇ ਹਨ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਹੱਟ ਸਾਹਿਬ ਮੋਦੀਖ਼ਾਨੇ ਵਾਲੀ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਜੁੜਦਾ ਹੈ। ਡੱਲਾ ਪਿੰਡ ਆਪ ਵਿਆਹ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਦਾ ਹਾਲ ਇਸ ਪੰਨੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੈ। ਸੰਗਤ ਇੱਥੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਕੇ ਫਿਰ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਵੱਲ ਵੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਸਿਹਰਾ ਵਿਆਹ ਵੇਲੇ ਲਾੜੇ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਹਾਰ ਹੈ। ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਫੁੱਲਾਂ ਜਾਂ ਜ਼ਰੀ ਦਾ ਹਾਰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਥਾਂ ਉਸੇ ਰਵਾਇਤ ਨੂੰ ਚੇਤੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਰੀਲਿਕ ਜਾਂ ਪੁਰਾਣਾ ਕੱਪੜਾ ਇਸ ਪੰਨੇ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ। ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਥਾਂ ਦੀ ਰਵਾਇਤ ਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਹੀ ਮੁੱਖ ਰੱਖਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਮੱਥਾ ਟੇਕਣਾ ਤੇ ਸਾਖੀ ਚੇਤੇ ਰੱਖਣੀ ਹੀ ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ।

ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜੋੜੇ ਬਾਹਰ ਉਤਾਰੋ, ਹੱਥ-ਪੈਰ ਧੋ ਲਵੋ ਤੇ ਸਿਰ ਢੱਕ ਲਵੋ। ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਜ਼ਰੂਰ ਆਇਓ, ਤੇ ਨੇੜੇ ਕੋਠੜੀ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਵੀ ਕਰ ਲੈਣਾ। ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਪੁੱਛ ਲੈਣਾ।