ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਸੰਤ ਘਾਟ ਸਾਹਿਬ

ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਸੰਤ ਘਾਟ ਸਾਹਿਬ ਕਾਲੀ ਵੇਈਂ ਦੇ ਕੰਢੇ ਹੈ। ਇਹ ਅਸਥਾਨ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਬੇਰ ਸਾਹਿਬ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਵੇਈਂ ਦੀ ਸਾਖੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਬੇਰ ਸਾਹਿਬ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਤੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਇਸ਼ਨਾਨ ਲਈ ਵੇਈਂ ਵਿੱਚ ਗਏ ਸਨ। ਸੰਤ ਘਾਟ ਉਸੇ ਸਾਖੀ ਦਾ ਦੂਜਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੈ। ਵੇਈਂ ਕੰਢੇ ਖੜ੍ਹ ਕੇ ਸੰਗਤ ਇਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਦੀ ਯਾਦ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀ ਹੈ। ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਠਹਿਰਾਉ ਵਾਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਇਸ ਘਾਟ ਤੋਂ ਵੀ ਲੰਘਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਸੰਗਤ ਉਸੇ ਲੜੀ ਨੂੰ ਚੇਤੇ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।

ਰਵਾਇਤ ਹੈ ਕਿ ਵੇਈਂ ਵਿੱਚ ਅਲੋਪ ਹੋਣ ਮਗਰੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਤੀਜੇ ਦਿਨ ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਵਾਂਗ ਗੁਰੂ ਜੀ ਇਸ਼ਨਾਨ ਲਈ ਵੇਈਂ ਵੱਲ ਗਏ। ਉੱਥੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਏ ਤੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਤੱਕ ਮੁੜ ਨਾ ਆਏ। ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਖ਼ਬਰ ਫੈਲੀ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਖੋਜ ਕੀਤੀ। ਜਾਲ ਵੀ ਪਾਏ ਗਏ, ਪਰ ਕੁਝ ਪਤਾ ਨਾ ਲੱਗਾ। ਬੇਬੇ ਨਾਨਕੀ ਜੀ ਏਹੋ ਆਖਦੇ ਰਹੇ ਕਿ ਗੁਰੂ ਜੀ ਸਦਾ ਸਲਾਮਤ ਹਨ। ਤੀਜੇ ਦਿਨ ਗੁਰੂ ਜੀ ਇਸ ਘਾਟ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਵਿਖਾਈ ਦਿੱਤੇ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਫ਼ਕੀਰੀ ਲਿਬਾਸ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ। ਉਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨਾ ਘਰ ਗਏ ਤੇ ਨਾ ਮੋਦੀਖ਼ਾਨੇ ਵੱਲ ਮੁੜੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਦਾਸੀ ਭੇਸ ਧਾਰਿਆ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੱਚੇ ਰਾਹ ਵੱਲ ਲਾਉਣ ਲੱਗੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਦਾਸੀਆਂ ਲਈ ਚਾਲੇ ਪਾਏ। ਉਹ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਨਾਮ ਤੇ ਸੱਚ ਸੁਣਾਉਣ ਲਈ ਸਨ। ਬੇਰ ਸਾਹਿਬ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਇਸ਼ਨਾਨ ਤੇ ਅਲੋਪ ਦੀ ਯਾਦ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਸੰਤ ਘਾਟ ਤੀਜੇ ਦਿਨ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਦੀ ਯਾਦ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਦੋਵੇਂ ਥਾਵਾਂ ਇੱਕੋ ਸਾਖੀ ਦੇ ਦੋ ਪਾਸੇ ਹਨ।

ਸਾਖੀਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਮਗਰੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ «ਨਾ ਕੋਈ ਹਿੰਦੂ, ਨਾ ਮੁਸਲਮਾਨ» ਦਾ ਬਚਨ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਜਨਮਸਾਖੀ ਦਾ ਬਚਨ ਹੈ ਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਨਹੀਂ। ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਮਗਰੋਂ ਇਹ ਬਚਨ ਸਾਖੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਬਚਨ ਦਾ ਭਾਵ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਰੱਬ ਅੱਗੇ ਜਾਤ ਜਾਂ ਮਜ਼ਹਬ ਦੀ ਵੰਡ ਨਹੀਂ ਚੱਲਦੀ। ਸੰਗਤ ਇਸ ਬਚਨ ਤੋਂ ਸਿੱਖਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸੱਚਾ ਰਾਹ ਸਾਰਿਆਂ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਇਹ ਗੱਲ ਚੇਤੇ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨੀਵਾਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਤੇ ਸੱਚ ਉੱਤੇ ਰੌਸ਼ਨੀ ਪਾਈ। ਇਹ ਬਚਨ ਹਰ ਧਰਮ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਇੱਕੋ ਸੱਚ ਵੱਲ ਖਿੱਚਦਾ ਹੈ।

ਸਥਾਨਕ ਰਵਾਇਤ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਇੱਥੇ ਮੂਲ ਮੰਤਰ ਦਾ ਉਚਾਰਨ ਵੀ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਸਥਾਨਕ ਰਵਾਇਤ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਪੰਨੇ ਉੱਤੇ ਇਸਨੂੰ ਤੱਥ ਨਹੀਂ ਗਿਣਿਆ ਗਿਆ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅੰਗ ਮੂਲ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ:

ੴ ਸਤਿ ਨਾਮੁ ਕਰਤਾ ਪੁਰਖੁ ਨਿਰਭਉ ਨਿਰਵੈਰੁ ਅਕਾਲ ਮੂਰਤਿ ਅਜੂਨੀ ਸੈਭੰ ਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ॥

(ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ, ਅੰਗ 1)

ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਮਗਰੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਘਰ ਤੇ ਮੋਦੀਖ਼ਾਨੇ ਵੱਲ ਨਾ ਮੁੜੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਦਾਸੀ ਭੇਸ ਧਾਰਿਆ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੱਚੇ ਰਾਹ ਉੱਤੇ ਲਾਉਣ ਲੱਗੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਦਾਸੀਆਂ ਦੀਆਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈਆਂ। ਉਹ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਨਾਮ ਤੇ ਸੱਚ ਸੁਣਾਉਣ ਲਈ ਸਨ। ਸੰਗਤ ਇਸ ਘਾਟ ਉੱਤੇ ਉਸ ਮੋੜ ਨੂੰ ਵੀ ਚੇਤੇ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਮੋੜ ਤੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਸੰਸਾਰ ਵੱਲ ਖੁੱਲ੍ਹੀ।

ਵੇਈਂ ਵਾਲੀ ਸਾਖੀ ਬੇਰ ਸਾਹਿਬ ਤੇ ਸੰਤ ਘਾਟ ਨਾਲ ਜੁੜਦੀ ਹੈ। ਮੋਦੀਖ਼ਾਨੇ ਵਾਲੀ ਸੇਵਾ ਹੱਟ ਸਾਹਿਬ ਨਾਲ ਜੁੜਦੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਪਰਿਵਾਰਕ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਗੁਰੂ ਕਾ ਬਾਗ਼ ਵਿਖੇ ਯਾਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਿਆਂ ਸਾਖੀਆਂ ਇੱਕ ਦੂਜੀ ਨਾਲ ਜੁੜਦੀਆਂ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਵਾਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ।

ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜੋੜੇ ਬਾਹਰ ਉਤਾਰੋ, ਹੱਥ-ਪੈਰ ਧੋ ਲਵੋ ਤੇ ਸਿਰ ਢੱਕ ਲਵੋ। ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਜ਼ਰੂਰ ਆਇਓ ਤੇ ਬੇਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਵੀ ਕਰ ਲੈਣਾ। ਵੇਈਂ ਕੰਢੇ ਹੋ ਕੇ ਦੋਵੇਂ ਅਸਥਾਨ ਇੱਕੋ ਸਾਖੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹੱਟ ਸਾਹਿਬ ਵੀ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਨੇੜੇ ਹੈ। ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਪੁੱਛ ਲੈਣਾ।