ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਬੇਰ ਸਾਹਿਬ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਧਰਤੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਸਥਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਉਹ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਸਥਾਨ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਜਗਤ ਗੁਰੂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ ਨਿਵਾਸ ਦੌਰਾਨ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਬਤੀਤ ਕੀਤਾ।
ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲੇ ਉੱਠ ਕੇ ਕਾਲੀ ਵੇਈਂ ਨਦੀ ਵਿਖੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ, ਉਹ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਲੱਗੇ ਇੱਕ ਬੇਰ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਹੇਠਾਂ ਬੈਠ ਕੇ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦੇ ਸਿਮਰਨ ਅਤੇ ਇਲਾਹੀ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਭਗਤੀ ਦਾ ਸਿਲਸਿਲਾ ਲਗਭਗ ੧੪ ਸਾਲ, ੯ ਮਹੀਨੇ ਅਤੇ ੧੩ ਦਿਨ ਚੱਲਿਆ।
ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ ਨਿਵਾਸ ਦੇ ਅਖੀਰਲੇ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ, ਇੱਕ ਦਿਨ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਕਾਲੀ ਵੇਈਂ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਗਏ ਅਤੇ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਏ। ਸੰਗਤਾਂ ਅਤੇ ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਜੀ ਸਮਝੇ ਕਿ ਉਹ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਏ ਹਨ, ਪਰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦੇ ਇਲਾਹੀ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਹਾਜ਼ਰ ਸਨ। ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਇਸ ਗੁਪਤ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਲਾਹੀ ਜੋਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਅਤੇ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਵੱਲੋਂ ਜਗਤ ਦਾ ਕਲਿਆਣ ਕਰਨ ਅਤੇ ਨਾਮ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਹੋਇਆ।
ਉਹ ਇਤਿਹਾਸਕ ਬੇਰ ਦਾ ਰੁੱਖ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਅੱਜ ਸ੍ਰੀ ਬੇਰ ਸਾਹਿਬ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਅੱਜ ਵੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹਰਿਆ-ਭਰਿਆ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਇਸ ਬੇਰ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਨੂੰ ਕੋਈ ਸਹਾਰਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਫਿਰ ਵੀ ਇਹ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੱਜ ਵੀ ਸੰਗਤਾਂ ਨੂੰ ਫਲ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਅਸਥਾਨ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਸੁੰਦਰ ਇਮਾਰਤ ਕਪੂਰਥਲਾ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਜਗਤਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਦੇਖ-ਰੇਖ ਹੇਠ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਰਬਾਰ ਹਾਲ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਫਰਸ਼ ਉੱਤੇ ਸੁੰਦਰ ਸੰਗਮਰਮਰ ਲੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਪਾਵਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਸੰਗਮਰਮਰ ਦੀ ਪਾਲਕੀ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ।